Tảo mộ tổ tiên, nói giản dị là quét dọn cho sạch sẽ mồ mả của ông bà tổ tiên, đồng thời đón mừng mùa Xuân đến là một truyền thống cổ xưa thuộc về phương diện hiếu, trung, nghĩa và cũng là một trong 8 lễ hội quan trọng nhất của người Trung Hoa gọi là hội tiết Thanh Minh. Năm nay, 2010, nó xẩy ra vào ngày 5 tháng 4.

Lễ hội trong tiết Thanh Minh có nguồn gốc phát xuất từ thời kỳ Xuân Thu (khoảng năm 770 tới năm 476 trước Công Nguyên). Theo truyền thuyết, các hoàng đế, vương, hầu, khanh, tướng thời cổ xưa tổ chức tế lễ phần mộ tổ tiên vào ngày Thanh Minh. Sau này, dân gian cứ theo phong tục đó, lấy ngày Thanh Minh làm một ngày để quét dọn mồ mả của tổ tiên, ông bà cho sạch sẽ rồi tổ chức cúng tế tại phần mộ.

Lễ hội tiết Thanh Minh thường xảy ra vào ngày hoặc gần ngày 5 tháng tư trong Dương lịch. Đó là ngày hội, nghỉ làm việc, truyền thống của dân tộc người Hán. Nó cũng là một trong 24 tiết khí hậu trong lịch Trung Hoa.

Thời xưa, trẻ con thường thả diều chạy chơi. Một số diều có cột theo các ống sáo làm bằng tre. Khi có gió, gọi là ‘phong’ trong tiếng Hán, thổi qua, nó làm thành một âm thanh giống như một loại đàn dây thời cổ, gọi là “cầm”. Vì vậy người Trung Hoa gọi cái diều là “phong cầm”.

Với thời gian, tiết Thanh Minh đã trở thành một ngày hội rất phong phú về văn hóa và ý nghĩa gọi là hội “Đạp Thanh”. Những người trong gia đình cùng nhau đi ra ngoài chăm sóc, quét dọn mồ mả của tổ tông, đi bách bộ dạo mát trong công viên, trồng cây dương liễu, thả diều, hoặc tham dự trò chơi và thể thao gồm có đánh đu, đá banh da, và đá cầu.

Thời kỳ đầu của triều đại nhà Hán (năm 206 trước Công nguyên – 220 sau Công nguyên), môn đánh đu đã trở thành một sinh hoạt phổ biến trong dân gian vào tiết Thanh Minh và trong các ngày lễ hội khác, và cũng đặc biệt phổ biến trong giới thiếu nhi

Đá banh da là một trò chơi rất được ưa chuộng thời Trung quốc cổ đại. Những người chơi có thể là quan viên của triều đình hoặc là thường dân, nam hoặc nữ. Môn chơi này có thể dùng để giải trí trong một buổi tiệc của triều đình hoặc để cho dân gian vui chơi. Truyền thuyết nói rằng Hoàng Đế, tức vua Hoàng, ông tổ của người Trung hoa, đã sáng lập môn đá banh da để huấn luyện võ sĩ.

Bởi vì đây là mùa Xuân, với nụ hoa nở trên cành và dọc đồi mọc đầy cỏ xanh tươi, người ta thích đi dạo mát, cho nên tiết Thanh Minh còn gọi là hội Đạp Thanh. Ngày nay, có nhiều gia đình nhân cơ hội này đi về miền quê để hưởng thụ không khí trong lành của thiên nhiên và tránh bớt nhịp bước vội vã của cuộc sống thành thị.

Thả diều là một thói quen truyền thống trong dân gian mà thường được tin tưởng sẽ đem lại phúc lành trong lúc bớt bệnh tật và bất hạnh. Trồng cây dương liễu cũng được tin là sẽ bảo vệ chủ nhân chống lại tà ma.

Một phong tục truyền thống khác vào ngày Thanh Minh là ăn thức ăn lạnh. vì vậy ‘ngày Hàn Thực’ còn là một tên gọi khác cho tiết Thanh Minh.

Người Trung Hoa hải ngoại đón mừng tiết Thanh minh như thế nào

Thanh Minh sắp hạng như một trong ba lễ hội chính với tết Nguyên Đán và Trung Thu. Đối với người Trung Hoa hải ngoại, Thanh Minh là một ngày để tưởng nhớ đến gia đình và họ hàng ở cố hương. Đó là lúc để cảm tạ và trân qúy công ơn của tổ tiên và dòng tộc, cũng như là các truyền thống từ hàng ngàn năm về trước. Càng xa quê hương chừng nào, thì người ta càng thương nhớ cố hương chừng nấy.

Thành phố Nữu Ước (New York) đã trở thành quê hương của khoảng nửa triệu dân di trú Hoa kiều, mà nhiều người đã sống ở nơi này qua vài thế hệ, trong lúc một số khác chỉ mới đến gần đây. Cách thức họ đón mừng tiết Thanh Minh như thế nào cũng thay đổi khác nhau như là gốc gác của họ. Các hội đoàn Hoa kiều truyền thống thường đăng báo tưởng niệm tổ tiên của họ và bày tỏ lòng hiếu đạo của con cháu mà được xem như là đức tính đẹp đẽ trong văn hóa Trung Hoa. Họ có thể đi cùng với các đoàn thể đến nghĩa trang địa phương để cúng tế các thế hệ ông cha đã đến mảnh đất này và trở thành công dân Hoa Kỳ. Những dân di cư mới tới thường có khuynh hướng viết thư hoặc gọi điện thoại thăm hỏi họ hàng nơi quê nhà và nhờ họ đặt dùm bó hoa tưởng niệm trên mồ mả của các người thân thuộc quá cố.

Indonesia (Nam Dương) có dân số Hoa kiều cao nhất, ước chừng khoảng 15 triệu. Năm 1999, khi Indonesia trở thành một quốc gia dân chủ, chính quyền đã bãi bỏ lệnh cấm ăn mừng các lễ hội truyền thống Trung Hoa. Trong suốt thập niên qua, người Hoa kiều ở Indonesia đã đón mừng ngày Tết tân niên, ngày Trung Thu và tiết Thanh Minh. Đặc biệt là thế hệ lớn tuổi rất coi trọng lễ hội Thanh Minh. Họ tiếp tục giữ truyền thống tảo mộ, nhớ lại công ơn của tổ tiên, và dạy dỗ lòng hiếu đạo để cho các thế hệ kế tiếp có thể có một tương lai sáng sủa.

Cập nhật ngày 4 tháng 4 năm 2010.

Chú thích.